جدول محتوا
سیم ارت چیست؟
سیم ارت که به عنوان سیم اتصال به زمین نیز شناخته میشود، یکی از اجزای اساسی در سیستمهای الکتریکی مدرن است. این سیم با هدف ایجاد یک مسیر امن برای انتقال جریانهای نشتی به زمین طراحی شده است. در واقع سیم ارت نقش حیاتی در حفظ ایمنی تجهیزات الکتریکی و کاربران ایفا میکند.
در بسیاری از مواقع دستگاههای الکتریکی ممکن است به دلیل عوامل مختلفی مثل آسیبهای فیزیکی، نشت الکتریکی یا ضعف عایق به ایجاد جریانهای ناخواسته منجر شوند. این جریانها میتوانند خطرات جدی مانند برقگرفتگی یا آتشسوزی را به همراه داشته باشند. در این شرایط، سیم ارت به عنوان یک سپر حفاظتی عمل میکند و با هدایت این جریانهای اضافی به زمین از آسیب به انسانها و تجهیزات جلوگیری میکند.
اهمیت سیم ارت در ایمنی الکتریکی تنها به پیشگیری از حوادث ناشی از برق محدود نمیشود. این سیم به تثبیت ولتاژ سیستم الکتریکی و جلوگیری از وقوع overload کمک میکند و در شرایط خاص مانند برخورد صاعقه به طور مؤثری حفاظت می کند. با توجه به افزایش استفاده از تجهیزات الکتریکی در زندگی روزمره، توجه به سیستمهای سیمکشی و ارت در ساختمانها و محیطهای کاری اهمیت ویژهای پیدا کرده است. در ادامه به بررسی جزئیات بیشتری در مورد سیم ارت و کاربردهای آن خواهیم پرداخت.
سیم ارت چیست؟
همانطور که گفتیم سیم ارت که به عنوان سیم اتصال به زمین نیز شناخته میشود، یک عنصر اساسی در سیستمهای الکتریکی است که به منظور تأمین ایمنی و حفاظت در برابر خطرات الکتریکی طراحی شده است. این سیم بهطور مستقیم به زمین متصل میشود و وظیفهاش انتقال جریانهای نشتی به زمین است. مفهوم سیم ارت به نوعی به ایجاد یک مسیر امن برای جریانهای اضافی یا غیرمجاز اشاره دارد که میتواند در اثر نقصهای عایق، آسیبهای فیزیکی یا بارهای اضافی الکتریکی ایجاد شود.
عملکرد سیم ارت
نحوه عملکرد سیم ارت بهگونهای است که در صورت وقوع نشت جریان الکتریکی، این جریان از طریق سیم ارت به زمین هدایت میشود. به این ترتیب خطر برقگرفتگی برای افراد کاهش پیدا کرده و احتمال وقوع حوادث ناشی از برق نیز به حداقل میرسد. این سیستم معمولاً شامل یک رسانای فلزی است که از تجهیزات الکتریکی به یک چاه ارت یا صفحهای که در زمین قرار دارد، متصل میشود. در بسیاری از سیستمها این سیم با رنگ زرد-سبز شناسایی میشود که نشانهای از ایمنی و حفاظت است.
نکات اتصال سیم ارت به زمین
اتصال سیم ارت به زمین باید بهگونهای انجام شود که کمترین مقاومت را در برابر عبور جریان داشته باشد. برای این کار چاههای ارت یا صفحات مسی در عمق زمین قرار میگیرند و با موادی مانند بتونیت یا خاکهای رسانا احاطه میشوند تا از انتقال مؤثر جریان اطمینان حاصل شود. این ارتباط قوی بین سیم ارت و زمین بهطور فعال از ورود جریانهای ناخواسته به بدن انسان و ایجاد خطرات جدی جلوگیری میکند و در نهایت موجب تأمین ایمنی در استفاده از دستگاههای الکتریکی میشود. البته سانا صنعت کنزا به عنوان مخترع و تولید کننده دستگاه EDS یا ارت الکترونیکی که جایگزین چاه ارت می باشد، انقلاابی در این صنعت شکل دهد.
-
دستگاه ارت الکتریکی (EDS) ۱۰ آمپر – مدل خودپرداز (ATM VERSION)
امتیاز 5.00 از 510/500/000 تومان افزودن به سبد خرید -
دستگاه ارت الکترونیکی (EDS) ۱۵ آمپر مونودیوایس (MONO DEVICE)
اطلاعات بیشتر -
دستگاه ارت الکتریکی (EDS) 32 آمپر – تک فاز – مدل PH1-32
اطلاعات بیشتر -
دستگاه ارت الکتریکی (EDS) 50 آمپر – تک فاز – مدل PH1-50
اطلاعات بیشتر
Ask about product or Report an issue
سیم ارت یکی از مهمترین اجزای ایمنی در هر سیستم الکتریکی است. این سیم مسیری امن برای عبور جریان نشتی و خطا به زمین فراهم میکند و از برقگرفتگی، آتشسوزی و آسیب به تجهیزات جلوگیری میکند. اما صرف وجود یک سیم سبز و زرد در ساختمان کافی نیست. نوع سیستم ارت، استانداردهای اجرا، جنس و سطح مقطع سیم و نحوه نصب و تست آن در عملکرد نهایی نقش تعیینکننده دارند. در این مقاله انواع سیمهای الکتریکی، کاربرد سیم ارت، استانداردهای مرتبط، انواع سیستمهای ارتینگ، خطاهای رایج اجرا و راهکارهای نوین مانند ارت الکترونیکی را بررسی میکنیم.
سیمهای الکتریکی و جایگاه سیم ارت
پیش از ورود به بحث استانداردها، لازم است جایگاه سیم ارت را میان سایر سیمهای مدار بشناسیم. در ادامه ابتدا انواع سیمهای الکتریکی، سپس کاربردها و نکات ایمنی سیم ارت را مرور میکنیم و بعد به استانداردها و روشهای اجرا میرسیم.
انواع سیمهای الکتریکی
در هر سیستم الکتریکی، سه نوع سیم اصلی وجود دارد که هر یک نقش خاصی در انتقال و کنترل جریان الکتریکی ایفا میکنند:
- سیم فاز
- سیم نول
- سیم ارت
این سیمها به طور همزمان در مدارهای الکتریکی عمل میکنند تا ایمنی و کارایی سیستم را تضمین کنند. فاز و نول مسیر اصلی جریان کاری دستگاه را میسازند و ارت فقط در زمان بروز خطا وارد عمل میشود.
معرفی سیم فاز و نول
سیم فاز وظیفه رساندن انرژی الکتریکی از منبع تغذیه به بار (دستگاههای الکتریکی) را بر عهده دارد. این سیم نسبت به زمین ولتاژ دارد و در برق شهری ایران حدود ۲۲۰ ولت است. رنگ آن در استانداردهای رایج قهوهای، مشکی یا طوسی است و در سیمکشیهای قدیمی ممکن است قرمز هم دیده شود.
سیم نول مسیر برگشت جریان کاری به منبع تغذیه را فراهم میکند و مدار را کامل میکند. ولتاژ این سیم نسبت به زمین در حالت عادی بسیار کم است، اما نباید آن را بدون ولتاژ فرض کرد و هنگام کار با آن باید مثل فاز احتیاط کرد. رنگ سیم نول معمولاً آبی است.
تفاوتها و کارکردهای هر یک
تفاوت اصلی بین سیم فاز و نول در ولتاژ و عملکرد آنها است. سیم فاز با ولتاژ بالا انرژی را به بار میرساند، در حالی که سیم نول مسیر برگشت جریان را فراهم میکند. این تقسیم وظایف یک مدار بسته میسازد که در آن جریان بهطور کنترلشده جریان پیدا میکند.
بدون وجود سیم نول، مدار کامل نمیشود و دستگاه کار نمیکند. قطعشدن نول در حین کار هم میتواند باعث نوسان و بالا رفتن ولتاژ در دستگاهها و در نهایت آسیب به آنها یا خطر برقگرفتگی شود.
اهمیت وجود سیم ارت در کنار سیمهای دیگر
در کنار سیمهای فاز و نول، سیم ارت عنصر کلیدی ایمنی است. این سیم هر جریان نشتی یا خطا را به زمین منتقل میکند و از خطر برقگرفتگی و حوادث الکتریکی میکاهد.
وجود سیم ارت در کنار فاز و نول، امنیت بیشتری برای کاربران و تجهیزات الکتریکی فراهم میکند. اگر به هر دلیل ولتاژ روی بدنه فلزی دستگاه ظاهر شود، سیم ارت مسیر کممقاومتی برای عبور جریان به زمین میسازد. این جریان باعث عملکرد سریع فیوز یا کلید محافظ میشود و ولتاژ بدنه دستگاه بالا نمیماند.
در نهایت وجود همزمان فاز، نول و ارت در یک سیستم الکتریکی، هم کارکرد صحیح دستگاهها را ممکن میکند و هم از حوادث ناشی از نشت جریان جلوگیری میکند. هماهنگی این سه سیم پایه ایمنی هر تأسیسات برقی است.
کاربرد سیم ارت
سیم ارت عنصر اساسی ایمنی در سیستمهای الکتریکی است و با ویژگیهای خاص خود به جلوگیری از خطرات ناشی از نشت جریان کمک میکند. در ادامه مهمترین کاربردهای آن را مرور میکنیم.
جلوگیری از برقگرفتگی
یکی از اصلیترین کاربردهای سیم ارت، جلوگیری از برقگرفتگی است. وقتی دستگاه الکتریکی دچار نقص میشود، ممکن است ولتاژ به بدنه آن منتقل شود. در این شرایط سیم ارت بهعنوان مسیر امن عمل میکند و جریان خطا را به زمین میفرستد. این کار از عبور جریان خطرناک از بدن انسان جلوگیری میکند. با نصب صحیح سیم ارت، خطر برقگرفتگی به حداقل میرسد.
پیشگیری از آتشسوزی
سیم ارت در پیشگیری از آتشسوزی ناشی از نشت الکتریکی هم نقش دارد. جریانهای نشتی که مسیر مشخصی برای خروج ندارند، میتوانند در نقاط ضعیف مدار گرما تولید کنند و در طول زمان به ذوبشدن عایق و جرقه منجر شوند. سیم ارت با فراهمکردن مسیر مشخص برای این جریانها و کمک به عملکرد سریع تجهیزات حفاظتی، احتمال این حوادث را کم میکند.
کاهش نویز و نوسانهای ناخواسته در مدار
سیم ارت یک نقطه مرجع پایدار برای ولتاژ تجهیزات فراهم میکند و به تخلیه برخی نویزها و ولتاژهای القایی کمک میکند. این موضوع در تجهیزات الکترونیکی حساس مانند رایانه، تجهیزات صوتی و تصویری و دستگاههای پزشکی اهمیت بیشتری دارد. البته سیم ارت بهتنهایی جایگزین فیوز، کلید مینیاتوری یا محافظ ولتاژ نیست و برای جلوگیری از اضافهبار باید از تجهیزات حفاظتی مخصوص همان کار استفاده شود.
حفاظت در برابر بار الکتریکی اضافی (مانند صاعقه)
سیم ارت و الکترود زمین در حفاظت از ساختمان در برابر ولتاژهای ناشی از صاعقه هم کاربرد دارند. در زمان رعد و برق، بارهای الکتریکی بسیار زیادی به زمین منتقل میشوند و سیستم ارت مسیر تخلیه این بارها را فراهم میکند. برای حفاظت کامل در برابر صاعقه علاوه بر ارت، سیستم برقگیر و محافظ ولتاژ هم لازم است. این موضوع برای ساختمانها و تأسیسات صنعتی در مناطق مستعد رعد و برق اهمیت بالایی دارد.
نکات ایمنی در استفاده از سیم ارت
- اتصال صحیح دستگاهها به زمین یکی از مراحل حیاتی در سیستمهای الکتریکی است. این اتصال باید بهگونهای انجام شود که جریانهای خطا و نشتی را بهخوبی به زمین منتقل کند. برای این منظور استفاده از سیمهای باکیفیت و مناسب بسیار مهم است.
- بعد از نصب، اتصالات را باید به دقت بررسی کرد تا از وجود اتصالات سست جلوگیری شود. انجام تستهای دورهای نیز به شناسایی مشکلات قبل از بروز حوادث کمک میکند.
- نصب چاه ارت یک کار فنی و پیچیده است و به همین دلیل استفاده از متخصصین برای انجام آن اهمیت دارد. این افراد با استانداردهای لازم آشنا هستند و میتوانند چاه را درست طراحی و اجرا کنند. عدم نصب صحیح چاه ارت میتواند به خطرات جدی مانند برقگرفتگی منجر شود. همچنین آسیب به سیمهای ارت میتواند عواقب وخیمی داشته باشد. اگر سیمها آسیب ببینند، دستگاهها دیگر درست به زمین متصل نخواهند بود و این موضوع خطر برقگرفتگی را بالا میبرد یا حتی به آتشسوزی منجر میشود.
- سیم ارت را هرگز به لوله گاز بهعنوان الکترود زمین وصل نکنید. تنها همبندی همپتانسیل لولههای فلزی با سیستم ارت ساختمان با بست مخصوص و توسط متخصص مجاز قابل قبول است.
- هنگام هر کار روی مدار، ابتدا برق را از تابلو قطع کنید و با فازمتر از قطعبودن آن مطمئن شوید.
استانداردهای مرتبط با سیم ارت و ارتینگ
برای اینکه سیم ارت بتواند به درستی جریان نشتی را به زمین منتقل کند و از برقگرفتگی یا آتشسوزی جلوگیری شود، رعایت استانداردهای معتبر ضروری است. این استانداردها شامل قوانین جهانی و ایرانی هستند که نحوه اجرای صحیح سیستم ارت را مشخص میکنند.
استانداردهای جهانی سیم ارت
استانداردهای جهانی سیم ارت عبارتاند از:
استاندارد IEC 60364
یکی از مهمترین استانداردهای بینالمللی است که در آن مواردی مانند روش اجرای ارتینگ، انتخاب سیم ارت مناسب و نکات ایمنی سیستمهای الکتریکی توضیح داده شده است. بسیاری از مقررات ملی کشورها، از جمله بخشهایی از مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان ایران، با این استاندارد همراستا هستند.
استاندارد IEEE 80
در پروژههای صنعتی و تأسیسات بزرگ، بهویژه پستهای برق، استفاده میشود و عواملی مانند مقاومت مجاز زمین، ولتاژ تماس و ولتاژ گام و روش طراحی سیستم زمین را مشخص میکند.
استاندارد NEC یا NFPA 70
کد ملی برق آمریکا است که دستورهای دقیقی درباره رنگبندی سیم ارت، ابعاد سیم و روش صحیح اتصال به زمین دارد. این استاندارد مرجع مهمی برای طراحان و مجریان تأسیسات برقی است.
استانداردهای ایرانی سیم ارت
استانداردهای ایرانی سیم ارت عبارتاند از:
مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان
اصلیترین مرجع در ایران است و نکات مربوط به سیمکشی ساختمان، تأسیسات برقی و نصب سیم ارت را توضیح میدهد. طبق این مقررات، اجرای سیستم ارت در ساختمانها الزامی است.
استانداردهای ملی ایران (ISIRI)
استانداردهای ملی ایران در حوزه کیفیت سیمها و کابلها، روش اجرای سیستم زمین و نحوه کاهش مقاومت زمین راهنمای مجریان هستند. برای اطلاع از شماره و ویرایش دقیق استاندارد مربوط به هر کار، بهتر است به سایت سازمان ملی استاندارد یا مرجع فنی پروژه مراجعه کنید.
رعایت این استانداردها باعث میشود سیستم ارت عملکرد ایمن و پایدار داشته باشد، خطر برقگرفتگی کاهش یابد، تجهیزات آسیب نبینند و ساختمان از نظر ایمنی مورد تأیید باشد. در پروژههای بزرگ، گواهی بازرسی و گزارش اندازهگیری مقاومت ارت جزو مدارک فنی تحویل کار است و باید در پرونده ساختمان نگهداری شود.
ارت الکترونیکی EDS چیست؟
ارت الکترونیکی یا EDS یک فناوری جدید در سیستمهای ارتینگ است که توسط سانا صنعت بهعنوان جایگزین چاه ارت سنتی ارائه شده است. طبق معرفی سازنده، این دستگاه بدون نیاز به حفاری، خاک مناسب یا مواد کاهنده، جریانهای نشتی و ولتاژهای القایی را کنترل میکند و با قطع سریع برق از برقگرفتگی و آسیب به تجهیزات جلوگیری میکند.
عملکرد ارت الکترونیکی
ارت الکترونیکی با کمک مدارهای هوشمند، جریانها و ولتاژهای غیرعادی را تشخیص میدهد و در سریعترین زمان ممکن واکنش نشان میدهد. به همین دلیل در انواع ساختمانها و محیطهای صنعتی قابل بررسی است و در جاهایی که حفر چاه ارت امکانپذیر نیست، بهعنوان راهکار جایگزین مطرح میشود. نصب آن باید طبق دستورالعمل سازنده و توسط برقکار مجاز انجام شود.
مزایای ارت الکترونیکی نسبت به چاه ارت
- عدم نیاز به حفر چاه و کاهش هزینه اجرا
- عملکرد مستقل از نوع خاک و شرایط جوی
- ابعاد کوچک و مناسب برای ساختمانهای مسکونی و صنعتی
- کاهش خطرات ناشی از نشت جریان
- نیاز کم به نگهداری و تستهای دورهای
با توجه به مشکلات چاه ارت مانند تغییر مقاومت خاک، هزینه بالا و دشواری اجرا، استفاده از ارت الکترونیکی EDS در سالهای اخیر رایجتر شده است. این دستگاه میتواند ایمنی ساختمان را افزایش دهد، اما پیش از انتخاب آن باید مدارک فنی، گارانتی و شرایط نصب را بررسی کنید و از یک مهندس برق مشورت بگیرید.
چه زمانی ارت الکترونیکی گزینه مناسبی است؟
ارت الکترونیکی بیشتر در شرایطی مطرح میشود که اجرای چاه ارت دشوار، پرهزینه یا غیرممکن است. از جمله این شرایط میتوان به آپارتمانهای قدیمی بدون فضای مناسب برای حفاری، ساختمانهای اداری و تجاری در طبقات بالا، مناطقی با خاک سنگی و بسیار خشک و واحدهایی اشاره کرد که اجازه تغییرات عمرانی ندارند. در این موارد، هزینه و محدودیت اجرای چاه ارت میتواند مالکان را به سمت راهکارهای دیگر سوق دهد.
در مقابل، اگر امکان اجرای سیستم ارت استاندارد با مقاومت مناسب وجود دارد، همان روش مطمئنتر و شناختهشدهتر است. بهترین کار این است که ابتدا وضعیت ساختمان توسط متخصص بررسی شود و بعد از مقایسه هزینه، امکان اجرا و الزامات فنی، تصمیم نهایی گرفته شود.
انواع سیستمهای ارت در ساختمانها و تأسیسات
در هر ساختمان یا واحد صنعتی، سیم ارت تنها زمانی عملکرد درست دارد که در کنار یک سیستم ارت استاندارد استفاده شود. به طور کلی سیستمهای ارت بر اساس نحوه اتصال نقطه خنثی منبع و بدنه تجهیزات به سه گروه اصلی تقسیم میشوند و هر کدام روش خاصی برای حفاظت از تجهیزات و جان افراد دارند.
سیستم ارت TN
در این سیستم، نقطه خنثی (نول) در منبع تغذیه به زمین وصل است و بدنه تجهیزات از طریق یک هادی حفاظتی به همان نقطه متصل میشود. مسیر بازگشت جریان خطا بسیار سریع است و معمولاً جریان بالایی برای عملکرد فیوز یا کلید ایجاد میکند. این مدل برای ساختمانهای شهری و شبکههای پایدار رایج است و سیم ارت نقش مهمی در انتقال جریان خطا دارد. زیرگروههایی مانند TN-S و TN-C-S بسته به نحوه جداسازی نول و ارت وجود دارند.
سیستم ارت TT
در این روش، نقطه خنثی منبع به زمین وصل است، اما بدنه تجهیزات ساختمان به الکترود زمین اختصاصی خودش متصل میشود و با ارت منبع ارتباط مستقیم ندارد. سیم ارت در این سیستم به الکترود زمین مستقل ساختمان وصل میشود. در سیستم TT، به دلیل بالابودن مقاومت مسیر خطا، استفاده از کلید محافظ جان معمولاً ضروری است.
سیستم ارت IT
در سیستم IT نقطه خنثی منبع از زمین ایزوله است یا از طریق امپدانس بالا به آن وصل میشود. هدف این سیستم افزایش پیوستگی تغذیه است، چون اولین خطای زمین باعث قطع فوری برق نمیشود. سیم ارت در این مدل برای کنترل ولتاژهای ناخواسته و ایمنی به کار میرود و معمولاً در بیمارستانها، کارخانههای حساس یا مراکز کنترل استفاده میشود و وجود پایش مداوم عایق در آن الزامی است.
این سه سیستم نشان میدهند که سیم ارت تنها یک کابل ساده نیست، بلکه بخشی از یک ساختار مهندسیشده برای افزایش ایمنی، کاهش خطر برقگرفتگی و جلوگیری از آسیبدیدن تجهیزات است. انتخاب نوع سیستم ارت باید با توجه به نوع شبکه برق، کاربری ساختمان و الزامات مقررات انجام شود.
نکات مهم در نصب و انتخاب سیم ارت
برای اینکه سیم ارت درست عمل کند و ایمنی ساختمان یا تجهیزات تضمین شود، باید به چند نکته مهم توجه کرد.
انتخاب سیم ارت با سطح مقطع مناسب
سطح مقطع سیم ارت باید با جریان احتمالی خطا و طول مسیر زمین سازگار باشد. سیمهای با مقطع کوچک ممکن است در زمان خطا گرم شوند یا نتوانند جریان را کامل هدایت کنند. سطح مقطع پیشنهادی در استانداردها بر اساس سطح مقطع سیم فاز تعیین میشود.
جنس سیم ارت
سیم ارت معمولاً از مس ساخته میشود و در برخی کاربردهای زمینگذاری از فولاد گالوانیزه هم استفاده میشود. سیم مسی رسانایی بالاتر و عمر طولانیتری دارد. انتخاب سیم باکیفیت و مطابق استاندارد، عملکرد ایمن سیستم را تضمین میکند.
نصب صحیح و اتصال محکم
اتصال سیم ارت به چاه ارت یا دستگاه ارت الکترونیکی باید محکم و پایدار باشد. اتصالات شل یا نادرست باعث افزایش مقاومت و کاهش ایمنی میشوند. استفاده از سرسیم و بست مناسب و پرهیز از لحیمکاری ضعیف از نکات مهم در این بخش است.
رعایت فاصله و عمق مناسب
چاه ارت باید در عمق و مکان استاندارد نصب شود تا اتصال با زمین بهخوبی برقرار شود. در صورت استفاده از ارت الکترونیکی، رعایت دستورالعمل تولیدکننده ضروری است.
تست و نگهداری دورهای
پس از نصب، مقاومت سیستم ارت باید با دستگاه مخصوص اندازهگیری شود. تستهای دورهای کمک میکند مشکلات احتمالی قبل از بروز حادثه شناسایی و رفع شوند. توصیه میشود حداقل سالی یکبار مقاومت ارت و وضعیت اتصالات بررسی شود.
همبندی تجهیزات و قطعات فلزی
همبندی همپتانسیل یعنی اتصال قطعات فلزی در دسترس مانند لولههای فلزی، اسکلت و تابلوها به شینه ارت. این کار اختلاف ولتاژ خطرناک بین دو قطعه فلزی را که ممکن است همزمان لمس شوند از بین میبرد. همبندی با استفاده از بستهای مخصوص و سیم با سطح مقطع مناسب انجام میشود.
خطاهای رایج در اجرای سیم ارت
با وجود اهمیت بالای سیم ارت، بسیاری از مشکلات سیستمهای الکتریکی ناشی از اجرای نادرست آن است. شناخت این خطاها میتواند از حوادث جدی جلوگیری کند.
استفاده از سیم نامرغوب یا غیراستاندارد
سیمهای بیکیفیت یا غیراستاندارد ممکن است مقاومت بالایی داشته باشند و نتوانند جریان نشتی را به زمین منتقل کنند. این موضوع خطر برقگرفتگی و آسیب به تجهیزات را بیشتر میکند.
اتصال اشتباه سیم ارت
گاهی سیم ارت به جای اتصال به زمین، به نول یا قسمت دیگری وصل میشود. این خطا باعث میشود سیم ارت نقش حفاظتی خود را از دست بدهد و در صورت قطع نول، بدنه تجهیزات برقدار شود.
پوسیدگی یا آسیب فیزیکی سیم ارت
سیم ارتی که پوسیده یا قطع شده باشد دیگر جریان نشتی را هدایت نمیکند. این مشکل میتواند به مرور زمان خطرات جدی ایجاد کند، بهویژه چون ظاهر دستگاه و عملکرد عادی آن هیچ نشانهای از قطعبودن ارت نشان نمیدهد.
مقاومت زیاد در زمین یا چاه ارت نامناسب
اگر چاه ارت درست اجرا نشده باشد یا خاک رسانا نباشد، مقاومت سیستم ارت بالا میرود و سیم ارت عملکرد کافی نخواهد داشت. خشکشدن خاک در تابستان یا خوردگی الکترود در طول سالها هم این مشکل را تشدید میکند.
عدم تست دورهای
بسیاری از افراد پس از نصب سیم ارت، سیستم را تست نمیکنند. تستهای دورهای برای اطمینان از عملکرد صحیح سیم ارت ضروری است.
حذف پایه ارت دوشاخه یا استفاده از آداپتور بدون ارت
برخی افراد برای جاانداختن دوشاخه در پریز دو شاخه، پایه ارت را قطع میکنند یا از تبدیلهای بدون ارت استفاده میکنند. این کار حفاظت ارت دستگاه را کاملاً از بین میبرد و خطر برقگرفتگی را افزایش میدهد.
نشانههای ضعیفبودن یا نبود ارت
گاهی ارت ضعیف یا قطعشده با علائمی خودش را نشان میدهد. احساس گزگز یا مورمور هنگام لمس بدنه فلزی یخچال، لباسشویی یا آبگرمکن، سوختن مکرر بردهای الکترونیکی، پارازیت در تجهیزات صوتی و تصویری و عملکردن مکرر کلید محافظ بدون دلیل مشخص از این نشانهها هستند. اگر هر یک از این علائم را در ساختمان خود دیدید، موضوع را جدی بگیرید و از متخصص بخواهید مقاومت ارت و پیوستگی مسیر را بررسی کند.
توجه کنید که نبود این علائم لزوماً به معنای سالمبودن ارت نیست. ارت تا زمانی که خطایی رخ ندهد، «دیده» نمیشود و ممکن است سالها بدون مشکل به نظر برسد. تنها راه اطمینان، اندازهگیری با ابزار مناسب است.
ارت و تجهیزات حفاظتی مکمل
سیستم ارت بخشی از یک مجموعه حفاظتی است و بهتنهایی همه خطرات برقی را پوشش نمیدهد. کلید محافظ جان با اندازهگیری اختلاف جریان رفت و برگشت، در صورت نشت جریان مدار را در کسری از ثانیه قطع میکند. کلید مینیاتوری و فیوز مدار را در برابر اضافهبار و اتصال کوتاه محافظت میکنند. محافظ ولتاژ و برقگیر هم در برابر نوسانات و ضربههای ولتاژ از تجهیزات حساس مراقبت میکنند.
وقتی این لایهها در کنار هم قرار بگیرند، سطح ایمنی ساختمان بهطور محسوس بالا میرود. برای انتخاب ظرفیت و حساسیت هر یک از این تجهیزات باید به نوع مصرفکنندهها، نوع سیستم ارت و نظر طراح برق توجه کرد.
سؤالات متداول درباره سیم ارت
سیم ارت چه رنگی است؟
در استانداردهای رایج، سیم ارت به رنگ سبز و زرد است. سیم نول آبی و سیم فاز قهوهای، مشکی یا طوسی است. در سیمکشیهای قدیمی ممکن است رنگبندی رعایت نشده باشد، پس پیش از اتصال سیمها را با ابزار شناسایی کنید.
آیا میتوان سیم ارت را به نول وصل کرد؟
خیر. اتصال ارت به نول در پریز یا دستگاه خطرناک است و در صورت قطع نول، بدنه وسایل برقدار میشود.
چگونه بفهمیم ارت ساختمان سالم است؟
با تستر پریز میتوان وجود مسیر ارت را بررسی کرد، اما برای سنجش کیفیت و مقدار مقاومت باید از ارتسنج استفاده شود و اندازهگیری توسط فرد متخصص انجام گیرد.
اگر چاه ارت ندارم چه کار کنم؟
ابتدا از برقکار یا مهندس برق بخواهید وضعیت ساختمان را بررسی کند. در بسیاری از موارد میتوان چاه ارت را در حیاط یا محوطه اجرا کرد. اگر اجرای آن ممکن نیست، راهکارهایی مثل ارت الکترونیکی را به همراه کلید محافظ جان با نظر کارشناس بررسی کنید.
هر چند وقت یکبار باید ارت را تست کرد؟
معمولاً توصیه میشود حداقل سالی یکبار مقاومت ارت و وضعیت اتصالات کنترل شود. در محیطهای صنعتی و پرخطر ممکن است فاصلههای کوتاهتری لازم باشد.
البته با خرید دستگاه EDS و ارت الکتریکی میتوانید در شرایطی که اجرای چاه ارت دشوار است، دردسرهای آن را کاهش دهید و به شیوهای نوین ایمنی را افزایش دهید. پیش از خرید حتماً نحوه نصب و مدارک فنی دستگاه را بررسی کنید.
کلام آخر
در پایان میتوان گفت که سیم ارت نقش بسیار مهمی در ایمنی الکتریکی دارد. این سیم با هدایت جریانهای خطا و نشتی به زمین از برقگرفتگی، آتشسوزی و آسیب به تجهیزات جلوگیری میکند. نصب صحیح، استفاده از تجهیزات باکیفیت، رعایت استانداردها، تست دورهای و مشاوره از متخصصان میتواند ایمنی را بیشتر کند. بنابراین توجه به سیستمهای ارت در تأسیسات الکتریکی نهتنها برای حفاظت از جان و مال افراد ضروری است، بلکه به ایجاد محیطی امن و مطمئن هم کمک میکند.











بدون دیدگاه